Relacja Janusza Kostynowicza ze spotkania KEN 26 października

Kolejne spotkanie grupy inicjatywnej Koalicji na Rzecz Edukacji Narodowej odbyło się w Collegium Civitas 26 października 2006 r. Poprowadzili je w kolejności: Jacek Strzemieczny, Alicja Pacewicz i Mirosław Sielatycki. Kilka osób, które nie mogły wziąć w nim udziału, przesłało swoje uwagi pocztą elektroniczną.

Na początku organizatorzy skonstatowali, że Koalicji łatwiej reagować na trudne, spektakularne sytuacje w polskiej oświacie, niż prowadzić systematyczną, konstruktywną działalność. Dlatego uczestnicy powinni teraz zastanowić się, jakiego rodzaju ruchem ma być Koalicja, czego od niej oczekują. Żeby przyszłe samorządy terytorialne nie bagatelizowały potrzeb oświaty, Mirosław Sielatycki zaproponował, aby Koalicja skierowała do wszystkich uczestników kampanii wyborczej apel i pytania, dotyczące najważniejszych problemów edukacji.
Przedstawiono uczestnikom trzy cele spotkania:

• Określić obecną sytuację w oświacie;
• Omówić możliwości i sposoby działania Koalicji;
• Ustalić, co KEN zrobi w związku ze zbliżającymi się wyborami samorządowymi.

Jak jest ta sytuacja?
Co do oceny jej aspektów politycznych opinia uczestników była zgodna: oświata w polityce naszego państwie jest traktowana marginalnie. Ministerstwo Edukacji Narodowej oddawane jest zwykle mniej ważnemu koalicjantowi. W ostatnim okresie doszło do jej dramatycznego upartyjnienia. Instrumentalne traktowanie oświaty przez polityków zagraża szkole. Najgorsze, że proponuje się dyskusję o edukacji na żenująco niskim poziomie merytorycznym, negując czasem prawdę naukową i forsując absurdy wprawiające w osłupienie.

Nie było już takiej jednomyślności w ocenie ogólnej atmosfery. Część z nas uważała, że nauczyciele przeżywają utratę nadziei, nie angażują się, bo są zastraszeni, obawiają się utraty pracy, zwłaszcza w małych miastach, gdzie nie ma innych perspektyw zawodowych. Nie protestują, jeśli nawet nie akceptują błędnych decyzji ministerstwa, jaka było np. z wprowadzenie amnestii maturalnej. .

Inni uczestnicy spotkania KEN nie podzielali aż takiego pesymizmu, sugerując, że przyczyna braku zaangażowania nauczycieli tkwi raczej w tym, że nikt obecnie nie próbuje przedstawić im sensownych ofert działania. Wystąpienia nauczycieli i dyrektorów podczas ostatniej konferencji związanej z kampania „Szkoła bez przemocy”, pokazały też, że nie obawiają się ministra Giertycha i większość z nich śmiało krytykowała jego pomysł wprowadzenia izolacyjnych szkół resocjalizacyjnych. Jeśli w dzisiejszej sytuacji chce się pozyskać nauczycieli, nie można się na nich obrażać. Warto natomiast sięgnąć do doświadczeń oświaty niezależnej i proponować im nie działania polityczne, ale nowe inicjatywy merytoryczne, np. takie, jak przygotowany w 1981 r. program „Szkoła, jako środowisko wychowawcze”.

Część uczestników zgodziła się z Haliną Bortnowską, że jest jeszcze trzeci aspekt oceny sytuacji - skutki niedokończonej, wadliwie kontynuowanej reformy oświaty. Opisując kondycją nauczycieli, nie można pominąć zniechęcenia wynikającego z biurokracji, fikcyjnego „mierzenia jakości”, awansu zawodowego, który ma niewiele wspólnego z rzeczywistym rozwojem zawodowym, dobrych w założeniach, ale niewłaściwie realizowanych egzaminów zewnętrznych. Od kilku lat nauczyciele mają poczucie, że narzuca im się rozwiązania, przekazuje w niewłaściwy sposób, odbiera autonomię. W tym kontekście minister Giertycha, odbierany jest czasem jako ten, który zlikwiduje rzeczy niepotrzebne np. „mierzenie jakości’.

Uczestnicy spotkania otrzymali w materiałach tekst Jacka Strzemiecznego „Kilka uwag o sytuacji w polskiej oświacie”, w którym autor przedstawił listę najważniejszych problemów oświaty, zaliczając do nich także rzadziej zauważane, jak np: brak ciągłości polityki oświatowej, słabość nadzoru pedagogicznego, izolacja zawodowa nauczycieli, bezużyteczność dla oświaty ośrodków akademickich, czy słabość międzynarodowych kontaktów w dziedzinie oświaty. Zabrakło czasu, aby przedyskutować tę ciekawą diagnozę.

Możliwości i formy działania KEN
Tej sprawie poświęciliśmy najwięcej czasu. Przedyskutowano trzy warianty zaangażowania Koalicji.

Forum wyrażania niezależnych opinii – to pierwsza możliwość. Opinie można zamieszczać na naszej stronie www, publikować w prasie oświatowej, organizować tematyczne konferencje prasowe, wydawać oświadczenia. W jakich sprawach należałoby oczekiwać stanowiska Koalicji? Jedni twierdzili, że tylko w wypadkach wyjątkowych, np. gdy władze oświatowe łamią prawo lub zwalniają nauczycieli z powodów politycznych. Gdyby Koalicja chciała permanentnie wyrażać opinie wobec rozmaitych, kontrowersyjnych decyzji władz oświatowych, na nic innego nie miałaby już czasu. Inni, jak np. Krystyna Starczewska, mieli przeciwne zdanie, że Koalicja powinna właśnie zabierać głos we wszystkich ważniejszych sprawach merytorycznych, zwłaszcza kiedy polityka oświatowa władz zagraża podstawom edukacji, czy rozwojowi młodzieży.

Niezależny zespół ekspertów – to druga możliwość. Grupa ekspercka, która dokonuje diagnoz, tworzy opracowania, promuje dobre wzory i „czeka na lepsze czasy”, jak kiedyś „Doświadczenie i Przyszłość”. Taki zespół musiałby mieć na uwadze również edukowanie społeczeństwa, rodziców. Niezależne opinie ogłaszane na Forum Koalicji, powinny być wspierane dobrymi ekspertyzami, jeśli chcemy być wiarygodni. Pierwsze ekspertyzy mogłyby dotyczyć np. rządowego projektu Narodowego Instytutu Wychowania, matur, awansu zawodowego nauczycieli, nadzoru pedagogicznego. Koalicja mogłaby zamawiać takie ekspertyzy u wybitnych specjalistów. Uwzględniając możliwości Koalicji, można założyć, że przeprowadzalibyśmy dwie poważne ekspertyzy w ciągu roku.

Centrum programowe – wokół którego skupiałaby się opozycja merytoryczna wobec działań zagrażających polskiej edukacji. Tutaj tworzono by założenia i alternatywne programy dla oświaty. Środowiska nauczycielskie dowiadywałyby się, że tu powstają nie tylko ekspertyzy, ale rozwiązania dla przyszłości. Oferty na rzecz oświaty tworzy tysiące organizacji, ale w kraju brakuje takiego centrum, które byłoby ośrodkiem dyskusji o kierunkach rozwoju oświaty, jako całości., głosem w sprawach najważniejszych, jak chociażby na temat wykorzystania dla edukacji funduszy unijnych, czy autonomii szkoły. MEN niestety, w żadnym momencie, ani teraz ani przedtem, takim ośrodkiem myśli edukacyjnej i dialogu nie było. Jacek Jakubowski zwrócił uwagę, że można zorganizować sieć współpracy w dziedzinie edukacji. Bo interesują się tą dziedziną różne środowiska, jak np. Polska Izba Firm Szkoleniowych, promująca „uczenie się przez całe życie’. Centrum programowe, to byłaby najbardziej ambitna propozycja. Jak zauważyła Halina Bortnowska, możliwość najtrudniejsza, bo wymagająca podjęcia głębokiej refleksji i oceny, niekiedy samokrytyki. Także podjęcia dyskusji z tymi, których uznaliśmy za swoich guru. Rewizji wielu utartych założeń i poglądów na temat edukacji

Nie rozstrzygając, jakie formy działania przyjmie Koalicja, podjęliśmy próbę określenia treści naszych działań. Ustaliliśmy wstępną listę zagadnień, którymi moglibyśmy się zająć (w nawiasach podajemy osoby, które je proponowały):

• Kierunki rozwoju polskiej oświaty;
• Wykorzystanie funduszy unijnych dla rozwoju edukacji;
• Egzaminy zewnętrzne;
• Autonomia szkoły;
• Kształcenie nauczycieli (Janina Zawadowska);
• Dzieci uchodźców (Krystyna Starczewska);
• Wychowanie i profilaktyka ( Zdzisław Hofman, Janusz Kostynowicz);
• Finansowanie oświaty (Alina Kozińska);
• Oświata samorządowa (Mirosław Sielatycki);
• Edukacja kulturalna i artystyczna w wychowaniu (Zdzisław Hofman)

• znaleźć adekwatną formę realizacji (np. seminarium, konferencja);
• przygotować ekspertyzy (np. zamówić nowe opracowania, dotrzeć do istniejących już badań);
• zastanowić się nad upowszechnieniem opinii (np. debata na stronie www)

W ciągu najbliższego roku Koalicja mogłaby zorganizować dwie duże konferencje (w tym jedną dla ok. 300 osób, które zgłosiły swój akces do Koalicji). Zespoły tematyczne przygotowałyby wówczas swoje zagadnienia do prezentacji na tym szerokim forum.

Aby usprawnić współpracę merytoryczną organizatorzy zaproponowali powołanie roboczej Komisji Koordynacyjnej. Weszli do niej: Janusz Kostynowicz, Mirosław Sielatycki, Ania Sobala-Zbroszczyk, Jacek Strzemieczny, Janina Zawadowska.

KEN wobec wyborów samorządowych
Mirosław Sielatycki uzasadnił, dlaczego jest potrzebna szersza dyskusja o edukacji w gronie wyborców i kandydatów do samorządowych władz gmin, powiatów oraz województw. Należy oczekiwać od starających się o mandat wyborczy, że będą priorytetowo traktowali edukację, a ci którzy wygrają wybory zrealizują oświatowe obietnice. Jakość edukacji zależy przede wszystkim od działań kilku tysięcy samorządów terytorialnych. To samorządowa szkoła, zgodnie z zasadą pomocniczości, jest w stanie najlepiej uwzględniać lokalne uwarunkowania i potrzeby społeczne.

Autor inicjatywy, zaproponował, żeby Koalicja zwróciła się z apelem do wyborców i mediów, zwłaszcza gazet lokalnych, o podnoszenie podczas spotkań wyborczych problemów edukacji i zadawanie kandydatom pytań o ich programy oraz planowane działania w dziedzinie oświaty. Uczestnicy spotkania zapoznali się z przygotowanym przez Mirosława tekstem apelu oraz listą takich przykładowych pytań.

Nie kwestionując roli oświaty samorządowej, Alina Kozińska zaproponowała, żeby podczas spotkań wyborczych podnosić problem zamykania małych szkół i w tym kontekście stosunku samorządów do oświaty niepublicznej, np. stowarzyszeń gotowych prowadzić małe szkoły.

Zwrócono się do uczestników, aby inne uwagi do propozycji M. Sielatyckiego przesyłali pocztą elektroniczną.
 

Jakimi tematami KEN powinna się zająć długofalowo? (wstępne propozycje uzgodnione w trakcie spotkanie 26.10.2006)

1. Fundusze unijne: jak można je wykorzystać dla edukacji – koordynator zespołu roboczego Jacek Strzemieczny;

2. Egzaminy zewnętrzne (w tym matura): jak je poprawić? – koordynator zespołu roboczego Anna Sobala-Zbroszczyk;

3. Kształcenie nauczycieli – koordynatorzy zespołu roboczego Janusz Kostynowicz, Janina Zawadowska;

4. Problemy wychowania – koordynatorzy zespołu roboczego Zdzisław Hoffman, Janusz Kostynowicz;
 
5. Dyrektorzy szkół i liderzy oświatowi – koordynator zespołu roboczego Mirosław Sielatycki;

6. Finansowanie oświaty – koordynator zespołu roboczego Alina Koźmińska-Bałdyga;

7. Autonomia szkoły - zajmuje się tym OSKKO, ale KEN też może coś opracować we współpracy z nimi;

8. Awans zawodowy – j.w.